Biliyor musunuz?

KENELER, YABAN HAYATI VE HABİTAT YIKIMI

Eklembacaklılar arasında en fazla hastalık yayan kenedir. Yaban hayat, insanlar ve evcil hayvanlar tarafından işgal edildikçe bu hastalıkların sayısı da artmaya devam edecektir.

Son yirmi yılda kene kaynaklı patojenlerin %40’ından fazlası keşfedilmiştir. 26 Borrelia burgdorferi bakterisinin neden olduğu lime hastalığı, insanlara ve diğer hayvanlara kenelerden bulaşır. Araştırmalara göre, iki hektardan küçük ormanlar ve bütünlüğü önemli ölçüde bozulmuş habitatlar gibi omurgalı hayvan çeşitliliğinin zayıf olduğu alanlarda bu hastalığa yakalanma riski çok daha yüksektir.27

İsveç’te, karaca ( Capreolus capreolus) popülasyonunda görülen azalma, kene kaynakensefalit (TBE) vakalarında artışa yol açmıştır. Karaca, taşıyıcı kene gelişiminin tüm aşamaları için önemli bir konakçıdır. Bu konakçının giderek daha da az görülmesi, keneleri karacadan sayıca çok daha fazla olan tarla farelerinde kolonileşmeye itmiş, patojenin insanlara geçişini kolaylaştırmıştır.28

Karaca Capreolus capreolus

SITMA VE BİTÇEŞİTLİLİĞİ

Ormansızlaşma, habitatların bütünlüğünün bozulması ve yok edilmesi bir bölgedeki bitki türlerinin çeşitliliğini kaçınılmaz olarak azaltır. Bu durum nihayetinde sivrisineklerin ortaya çıkmasını, çoğalmasını ve dağılmasını tetikler ve sıtmanın bulaşma riskini arttırır.29 Örneğin, Peru’ nun Amazon bölgesindeki ormansızlaştırılmış alanlarda, hala bozulmamış ormanlara kıyasla, en verimli sıtma taşıyıcısı olan yerel sivrisinek türü Anopheles darlingi yoğunluğu daha yüksektir.30

ŞİSTOZOMİYAZ VE AVCI HAYVANLARIN YOK OLMASI

Şistozomiyaz, avcı hayvanların yok olması sonucu yayılış gösteren şistozoma cinsine ait kan parazitlerinin (trematod kurtları) neden olduğu bir hastalıktır.
Parazit, suda yaşayan salyangozlarda çoğalan larvaların deriyle teması yoluyla insan vücuduna girer. Malavi’de sürdürülebilir olmayan balıkçılık ve salyangozlarla beslenen balıkların yavaş yavaş kaybolması, parazitik solucanların hızla yayılmasına yol açmıştır.31 Her yıl dünya genelinde 200 milyon kişi şistozomiyazdan etkilenmekte ve 10 binden fazla kişi hayatını kaybetmektedir.32

HANTA VİRÜSLERİ VE BİYOÇEŞİTLİLİK

Hantavirüsler, esas olarak kemirgenler tarafından yayılan ve akciğer ve böbreklerde hemorajik sendromlara neden olabilen bir virüs ailesidir. Virüs, kemirgenler arasında ısırık ve çiziklerle taşınırken, insanlar kemirgenlerin idrar ve dışkısına temas yoluyla enfekte olabilir.

Amerika kıtasında, hantavirüsler ölüm oranının üçte birden fazla olduğu ciddi akciğer hastalıklarına neden olmaktadır33.Biyoçeşitlilik kaybı bu hastalıkların başlamasına zemin hazırlar. Araştırmacılar kemirgen türleri içinde yüksek çeşitliliğin, taşıyıcı türlerin popülasyonunu ve dolayısıyla insan enfeksiyonlarının sayısını sınırladığını bulmuşlardır.34

AKBABALARIN KAYBOLMASI VE KUDUZUN ARTIŞI

Geçtiğimiz yüzyılda, Hindistan’daki akbaba popülasyonu, hayvancılık faaliyetleri sırasında Diklofenak kullanımı nedeniyle büyük bir çöküş yaşadı. Bu güçlü antiinflamatuar ilaç, akbabaların beslediği hayvan etinde iz bırakır. Akbabaların yavaş yavaş ortamdan uzaklaşmasını takiben insanlarda kuduz vakalarında artış görüldü. Bunun nedeni, artık akbabalar tarafından tüketilmeyen hayvan leşlerinin, insanlar için kuduzun ana vektörü olan yabani köpek sayısında hızlı bir artışa yol açmasıdır.

NİPAH VİRÜSÜ

1999’da Malezya’da ortaya çıkan Nipah virüsü büyük bir yıkıma ve yerel ekonomide ciddi zararlara neden oldu. Virüs, insanlara domuz veya yarasalarla temas yoluyla bulaşır ve akut solunum yolu enfeksiyonlarına veya ensefalite neden olur. Ölüm oranı %40’tan fazladır. Laboratuvarlarda izole edildikten sonra, virüsün bilim dünyası için tamamen yeni olduğu ortaya çıktı. Daha sonra yapılan araştırmalar, aynı virüsün, meyve ile beslenen yarasalarda tamamen zararsız bir biçimde belki yüzyıllardır hiç fark edilmeden yaşadığını göstermiştir.

Virüsün bulaşmasını etkileyen faktörler arasında, habitat yıkımı, iklim olayları ve endüstriyel tarım uygulamalarının yaygınlaşması yer alıyor.35

https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/doann_yok_oluu_ve_pandemilerin_yukselii_25_04_20.pdf?9920/Doganin-Yok-Olusu-ve-Pandemilerin-Yukselisi.

26 Eisen ve ark. 2017. ABD’ de kene kaynaklı zoonozlar: İnsan sağlığını tehdit eden kalıcı ve yeni görülen riskler ILAR J.: 1-17.

27 Brownstein ve ark. 2005. Ormanların bütünlüğünün bozulması Laym hastalığı riskinin yerel ölçekte farklı seyretmesine neden oluyor. Oecologia 146, 469-475.

28 McMahon, B.J., Morand, S. ve Gray, J.S. 2018. Antroposen çağında ekosistem değişimi ve zoonozlar. Zoonozlar ve halk sağlığı, 65, 755-765

29 Yasuoka, J. & Levins, R. 2007. Ormansızlaşma ve tarımsal kalkınmanın anofel ekonojisi ve sıtma epidemiyolojisi üzerindeki etkileri The American Society of Tropical Medicine and Hygiene, 76, 450-460

30 Vittor ve ark. 2006. Ormanızlaşmanın, Peru Amazon’unda falciparum sıtmasının birincil vektörü olan Anopheles darlingi sivrisineğinin insanı sokma sıklığı üzerindeki etkileri Am. J. Trop. Med. Hyg. 74: 3-11.

31 Stauffer ve ark. 2006. Malavi Gölü’ nde Şistozomiyaz: Balık ve Ara Konakçı Yoğunluğu ile İnsan Enfeksiyonu Prevalansı İlişkisi EcoHealth 3: 22-27.

32 Sayed ve ark. 2008. Şistozomiyazın kontrolü için yeni bir ilaç olarak oksadiyazol. Nature Medicine 14: 407-412.

33 Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri. 2004. Vaka bilgisi: Hantavirüs Akciğer Sendromu Vaka Sayısı ve Tanımlayıcı İstatistikler, Atlanta, GA: Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri.

34 Suzan ve ark. 2009. Artan hantavirüsü prevalansına neden olan azalmış kemirgen çeşitliliğine deneysel kanıtlar. PLoS One 4 (5): e5461. doi: 10.1371 / journal.pone.0005461.

35 Brown. 2004. Yeni görülen zoonozlar ve halk sağlığı için risk teşkil eden patojenlere genel bakış. Office International des Epizooties’ten Bilimsel ve Teknik İnceleme 23: 435-442.

Yazımızı beğendiysen aşağıda beğen tuşu ile bu gösterebilir, sosyal medya hesaplarından paylaşabilir ve yeni yazılar geldiğinde e-posta ile haberdar olmak için takip edebilirsin. (Follow)

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error

Doğanın Takvimini beğendiyseniz birşeyler paylaşın.